Аминаас үнэтэй нүүдэл

2017-01-10 09:30:33

Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч С.Батболд өчигдөр /2017.01.09/ нэн чухал шийдвэр гаргалаа. Хотын мэрийн нэг өдөр гаргасан цуврал захирамж нь Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлыг бууруулах ганцхан зорилготой. Нийслэл хотын иргэдийн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрхийг хангах үүднээс хөдөө орон нутгаас нийслэл Улаанбаатар хотод байнга оршин суухаар ирэх иргэдийн шилжилт хөдөлгөөнийг 2018 оны нэгдүгээр сарын 1-ний өдрийг хүртэл түр зогсоохоор захирамжлав. Мөн нийслэлийн нутаг дэвсгэр дэх суурьшлын бүсээс бусад газар нутагт өмчлүүлэх, эзэмшүүлэх, ашиглуулахаар иргэдэд газар шинээр олгохыг уг захирамжаар зогсоохоор болсон байна.

Утаанд дундах амьдрал ба Үндсэн хуулийн заалт

Гурван цуврал захирамжийн нэг А/17 тоот захирамжийг эхэнд онцолъё. Хязгаарлалтын арга хэмжээ авах тухай уг захирамжаар Улаанбаатар хотод зөвхөн зайлшгүй шаардлагаар удаан хугацаанд эмчлүүлэх шаардлагатай хүмүүсийг л шилжиж ирэхийг зөвшөөрчээ. Мөн Улаанбаатар хотод зээлд хамрагдан орон сууц худалдаж авсан иргэний шилжилт хөдөлгөөнийг зөвшөөрнө. Бусад тохиолдолд 2018 оны нэгдүгээр сарын 1-ний өдөр хүртэл шилжилт хөдөлгөөнийг хориглож байгаа юм.

Нийслэлчүүдийн дийлэнх нь энэхүү шийдвэрийг алга ташин хүлээн авлаа. Хэдий болтол бид нэг хэсгийнхээ дулаацах гэж түлсэн нүүрсний утаанд нийтээрээ хордож, үр ач нараа өвчлүүлэн, гашуун утаагаар амьсгалж амьдрах билээ. Дэлхийн нөгөө бөөрөн дэх Лондон, дэргэдэх Бээжин гээд олон хотын утаагаа бууруулж, утаанаас салсан түүхийг сонсож судалсан. Харамсалтай нь манай хотын утааны түүх тэднээс тэс ондоо. Тиймээс хэн нэг нь, тэр дундаа хотын мэр шийдвэртэй алхам хийхгүй л бол хэдий болтол нийтээрээ, нийслэл даяараа утаанд хордож, уушиг цээжээ хорсгон амьдрах байсан бэ? Ирээдүйн төлөөх энэхүү шийдвэрээ хотын мэр өнөөдөр Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөл /ҮАБЗ/-д танилцуулж байгаа.

Хотын мэрийн цочмог шийдвэрийг эсэргүүцэх, буруутгах хүмүүс бий. Хүний эрх ярьж цээжээ дэлдэх, цаашлаад хөдөө хотын ялгаа гаргалаа хэмээн уурсаж омогдох нь ч гарцаагүй. Дээхэндээ бол нийслэлийн иргэн болох гэж мөнгө төлдөг байлаа. Мөнгө төлж хотод суурьшсан олон мянган иргэн хотод өгсөн татварынхаа төлөө харамсан суугаа гэж би хувьдаа бодохгүй банйа. Социализмын төгсгөл, зах зээлийн эхний жилүүдэд Үндсэн хуулийн зүйл заалт ярьж байгаад хотын татварыг болиулсан. Тэрхүү шийдвэрийг Улаанбаатарынхны зуухан дундах амьдралын эхлэл болно гэж хэн ч төсөөлөөгүй биз ээ.

Өчигдөр гаргасан хотын даргын захирамжийг ч Үндсэн хуулийн Цэцэд очоод унана хэмээн мөрийцөх хүн ч таарч байна. Үндсэн хуулийн Арванзургадугаар зүйлийн 18 дугаар заалтад “Монгол Улсын иргэн нь улсынхаа нутаг дэвсгэрт чөлөөтэй зорчих, түр буюу байнга оршин суух газраа сонгох, гадаадад явах, оршин суух, эх орондоо буцаж ирэх эрхтэй” гэж заасныг орон нутгаас нийслэлд шилжин ирэгсдэд хамаатуулан ойлгож байгаа нь буруу биш.

Гэвч нийтийн эрх ашгаар нэг хүний, хэсэг бүлгийн эрх хязгаарлагддаг, олонхоо илүүд үзэж, тэднийг дагадаг нь ардчиллын зарчим. Эс тэгвээс цөөнхийн төлөө олонх хохирч үлдэнэ. Үүний сонгодог жишээ Улаанбаатарын утаа. Дөрвөн уулын дундаа багтаж шингэхээргүй олуул цуглан хуран чуулах болсноос утаа униар дийлдэхээ байж, эцэстээ аюулын харанга дэлдэн, монгол хүний эрүүл, амьд явах үндсэн эрх зөрчигдөж эхэллээ. Аминаас үнэтэй нүүдэл бий гэж л битгий хэлээрэй дээ.

Удаан хугацааны эмчилгээтэй иргэд Улаанбаатарт чөлөөтэй суурьшина

Нийслэлийн Засаг даргын гаргасан эхний захирамжид Улаанбаатарт суурьшлын бүс тогтоох буюу улаан шугам татах тухай заажээ. Захирамжаар улаан шугам татсан буюу суурьшлын бүсийн тогтоосон хэсгээс гаднах хэсэгт шинээр гэр хороолол төлөвлөж, шинэ суурьшлын бүсийг бий болгохгүй бөгөөд уг газар нь эко газар байна гэжээ. Харин дараагийн захирамж нь агаарын чанарын өнөөгийн байдлыг харгалзан нийслэлд агаарын бохирдлын дөрвөн бүсчлэлийг тогтоолоо. Нэгдүгээр бүсэд орон сууц, байшин хороолол багтаж байна. Уг бүсэд ямар ч тохиолдолд яндангаас утаа гаргах ёсгүй. 2-4 дүгээр бүсэд тодорхой заагтайгаар аль хэсэгт нь цахилгаан халаагуур, аль хэсэгт нь сайжруулсан түлш хэрэглэх вэ гэдэг асуудлыг захирамжилж өгсөн. Мөн агаарын бохирдлыг бууруулах хөтөлбөрийг үр дүнтэй хэрэгжүүлэх, бүсчлэлээс хамааран төрийн бодлого зохицуулалт, утааг багасгах арга хэмжээ төслүүдийг хэрэгжүүлэх юм байна.

Дээрх захирамжийн хяналтад Улаанбаатар хотын мэргэжлийн хяналт, агаарын чанарын байцаагч нар хяналт тавина. Хэдийгээр шилжин суурьших нь Үндсэн хуулиар заагдсан хүний эрх боловч Үндсэний аюулгүй байдалд нөлөөлөхүйц хэмжээний асуудал тулгараад байгаагаас гадна иргэдийн эрүүл аюулгүй амьдрах эрх ч мөн зөрчигдөж байгаа тул нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын Захирагч хуульд заасан бүрэн эрхийнхээ хүрээнд, олон жилийн судалгаанд тулгуурлан, мэргэжлийн байгууллагын зөвлөмжийг тусган, иргэдийнхээ санал хүсэлтийг үндэслэн ийнхүү захирамж гаргаж байгаа билээ.

Хүний эрхэд хязгаар бий

Үүнийг тод чанга дуугаар бардам хэлье. Эрх чөлөөний оронд бүх зүйлс чөлөөтэй байдаг гэж бид андуурснаас хайр хүндлэл, дэг жаяг, хууль дүрэм, ер нь бүгдийг таягдан хаяжээ. Хүнд эрх чөлөө ус агаар мэт хэрэгтэй ч тодорхой хил зааг, хязгаар бий гэдгийг ардчиллыг төвхнүүлсэн орнууд хэдийнэ тунхаглажээ. Тиймээс ч “Таны эрх хамрын тань үзүүрээр хязгаарлагддаг” гэсэн үг гарч. Өөрөөр хэлбэл, бусад хүн тантаы нэгэн адил эрх тэгш бөгөөд тэдний эрх таны хамрын үзүүрээс эхэлдэг гэсэн үг. Ардчиллыг утгаар хэрэгжүүлээгүйгээс эрх ярьж цээж дэлдсэн бардам туулайнууд болон хувирч бид. Хууль дүрмээ байг гэхэд бусдыг хүндэлдэг монгол заншлаа ч умартаж. Чухам тиймээс би л даархгүй бол бусад нь хордох хамаагүй гэх аминч үзлээс болж, хотоороо хордож дууслаа. Үнэндээ бол хорт утаанд өөрөө, үр хүүхдүүд нь ч хордож л байгаа. Тиймээс хотын мэрийн шийдвэрийг буруушаах үндэс алга. Харин хэрэгжилтийг оновчтой зөв хийх л үлдэж байна.

“Уг арга хэмжээг хэрэгжүүлээд эхэлбэл агаарын бохирдол тодорхой хэмжээгээр буурсан үр дүнтэй ажил болно гэж бид үзэж байна. Улаанбаатар хотод утаа гаргадаг яндангийн тоог нэмэхгүй, орон сууц, барилгажилт, эко үйлдвэрлэлийг дэмжинэ. Мөн автомашины оношилгоог чанаржуулж, шаардлагатай гэвэл Улаанбаатар хотын агаарыг бохирдуулж байгаа тээврийн хэрэгслүүдэд ч шаардлага тавьж, хөдөлгөөнд оролцуулахыг хориглоно” хэмээн хотын дарга яриандаа онцолсон.

Автомашины зорчих бүс, зорчигчдын тоонд ч хязгаарлалт орж мэдэх нь гэсэн таамаг эндээс төрсөн. АНУ-ын Арлингтонд л гэхэд ажил цуглах тарах үед автомашиндаа ганцаараа зорчвол торгодог. Энэ нь замын түгжрээнээс үүдэлтэй шийдвэр. Таныг тансаглуулсныхаа төлөө нийтээрээ түгжрээд таг зогсох нь шударга биш гэж үзсэнээс ийн шийдсэн хэрэг. Манайхан бол энэ мэт шийдвэрийн хариуд “Хувийн унаандаа чихэж тэнэгтэхгүй” гэж л зөрүүдлэх байх. Ийм л хэтийдсэн эрх чөлөөг эдэлсний төлөөс нь утаа угаар, замын түгжрэл, бухимдал, гомдол дээр нь эдийн засгийн гарлага. Нийслэлийн иргэд жилийн турш 50 тэрбум төгрөгийг замын түгжрэлд зарцуулдаг гэсэн судалгааг мэргэжилтнүүд гаргасан байсан. Хорин минут алхаад хүрчих газарт хоёр цагийн турш машинаа асаагаад зогсчихоор бид яаж мөнгөтэй байх юм бэ.

Эрх нь илүүдэж, үүрэг нь хөнгөдсөн хүмүүст тохирсон арга бол хязгаарлалт, багахан хэмжээний захиргаадалт гэхэд хатуудахгүй болов уу. Чухам тиймээс хотын мэрт хандан “Браво” гэж хэлье. Бас дээр нь зоримог эхлүүлсэн ажлаа шийдмэг  хэрэгжүүлэхийг хүсье.